АҚШ «мұз астындағы қаланы» 1959 жылы салды. Ресми түрде нысан ғылыми зерттеулер мен Арктика жағдайында құрылыс технологияларын сынауға арналған еді. Бірақ база сонымен бірге мұз жамылғысының астына ядролық зымырандарды орналастыру желісін құруды көздеген құпия Iceworm жобасымен байланысты болды.
1967 жылы Camp Century жабылғаннан кейін ядролық реактор әкетілді, алайда инфрақұрылым мен қалдықтардың едәуір бөлігі мұздың астында қалдырылды.
Зерттеушілердің бағалауынша, ластанған аумақ шамамен 55 гектарды қамтиды. Мұз астында шамамен 200 мың литр дизель отыны, 240 мың литрге жуық ағын су мен кәріз қалдықтары, құрылыс материалдары, полихлорланған бифенилдер секілді улы химиялық заттар, сондай-ақ ядролық энергетикалық қондырғыдан қалған төмен деңгейлі радиоактивті сұйықтық болуы мүмкін.
Ұзақ жылдар бойы бұл қалдықтар қалың мұз қабатының астында мәңгі қалады деген түсінік болды. Алайда Гренландия мұз жамылғысының өзі тез өзгеріп жатыр.
NASA деректеріне сәйкес, 2002–2025 жылдары Гренландия жыл сайын орта есеппен шамамен 264 млрд тонна мұз жоғалтқан.
2016 жылы жарияланған алғашқы климаттық модельдер ғасыр соңына қарай Camp Century орналасқан аймақта мұздың еруі қар жиналуынан басым болуы мүмкін екенін көрсетті. Мұндай жағдайда ластаушы заттардың қоршаған ортаға шығуы уақыт мәселесіне айналар еді.
Кейінгі зерттеулер қауіптің мерзімін біршама кейінге шегерді. Қазіргі мониторинг бойынша база қалдықтары кем дегенде 2100 жылға дейін мұз астында қалуы ықтимал. Бірақ бұл мәселенің шешілгенін білдірмейді. Ластаушы заттар жоғалған жоқ — тек олардың қоршаған ортаға шығуы мүмкін мерзімге қатысты бағалау өзгерді.
Сондықтан Camp Century бүгінде де тұрақты экологиялық және климаттық бақылауды қажет ететін нысан болып қала береді.
Жергілікті халықсыз қабылданған шешімдердің құны
Camp Century тарихы тек экологиялық проблема емес. Ол отарлық және неоколониалдық саясатқа тән үлгінің бір көрінісі: стратегиялық шешімдерді ірі державалар қабылдайды, ал олардың ұзақ мерзімді экологиялық және әлеуметтік салдарын жергілікті халықтар көтеруге мәжбүр болады.
Гренландия жағдайында сөз ең алдымен табиғатпен, теңіз ресурстарымен, балық аулау және аңшылықпен тығыз байланысты өмір салтын сақтап келе жатқан инуиттер туралы болып отыр.
БҰҰ-ның байырғы халықтардың құқықтары жөніндегі арнайы баяндамашысы да Гренландиядағы шетелдік әскери қызметтің салдарына назар аударып, әскери қалдықтарды анықтау және жою, табиғи ортаның ластануына жол бермеу, сондай-ақ шетелдік әскери нысандар мен қауіпті материалдарды орналастыру кезінде инуиттердің пікірін және алдын ала ақпараттандырылған келісімін ескеру қажеттігін атап өткен.
Camp Century-ді қырғи-қабақ соғыс дәуірінен қалған экологиялық қарыздың символы деуге болады.
Қазір мұз адам қалдырған ластануды ұстап тұр. Бірақ 1960-жылдары қалдықтарды Арктикада мәңгі қалдыруға болады деген есептің негізі болған мұздың өзі еріп барады.
Сондықтан мәселе тек қалдықтардың қашан сыртқа шығатынында емес. Негізгі сұрақ — ірі державалардың байырғы халықтардың жерінде қабылдаған шешімдерінің салдары үшін кім жауап береді?